ÇOCUKLARIN DİL VE KONUŞMA GELİŞİMİ

ÇOCUKLARIN DİL VE KONUŞMA GELİŞİMİ

Dil gelişimi; seslerin, kelimelerin, sayıların, sembollerin kazanılması, saklanması ve dilin kurallarına uygun olarak kullanılmasını içeren bir süreçtir. Bebekler ilk doğduklarında dil yeteneği ile dünyaya gelmektedir. Ancak bilinmesi gerekir ki çocuklardaki dil gelişiminin en baştaki süreci evrenseldir.  İlk zamanlarda görülen bu evrensellik, çocuk henüz 18-32 aylarındayken  sosyo-kültürel farklılıkların nedeniyle yok olmaktadır.

Kendi dilini kullanamasa da bebeklerin dil öğrenimi doğumla başlar. Sesleri duyarlar. Kendileri ise isteklerini çeşitli sesler çıkararak bildirirler. Altıncı aydan sonra ba-ba-ba gibi hecelemeler olur. Bebeklerin doğuştan getirdikleri bu yeteneklerini kullanmalarını ve geliştirmelerini etkileyen çeşitli faktörler vardır. Bunlar; biyolojik, gelişimsel ve psikososyal olarak ayrıştırılabilir. Duyma sorunu, görme sorunu ve yarık damak-dudak benzeri sorunları olan çocukların konuşmalarında da sorun çıkar. Ayrıca zihinsel gerilik, serebral palsi, otizm, yaygın gelişimsel bozukluk gibi durumlar dil gelişiminde sorunlara neden olurlar.

Dil gelişiminin bir diğer özelliği ise;  dil ve kritik yaş ilişkisidir. Dünyadaki bütün çocuklar, kendi dillerini 2-5 yaşları arasında öğrenir. Araştırmalara göre insanların, eşit dil yeteneği ile doğsalar bile gelişimleri için gerekli ses uyarımlarını alamadıklarında (işitme yetersizliği ile doğanlarda olduğu gibi) dil yeteneklerinin köreldiği görülmüştür. Konuşmanın olmadığı bir ortamda çocuğun konuşmayı öğrenemediği ortaya çıkmıştır.

Unutulmaması gereken bir diğer husus , çocuklarda konuşma bozuklukları diğer motor becerilerdeki retardasyonla da ilgili olabilir. Çocuk eğer kalem tutmada zorlanıyorsa ya da renk, şekil gibi kavramları tanımada  güçlük çekiyorsa çocukta iyi bir konuşma becerisi olmayabilir.  Dil gelişimi ve konuşma bu yüzden tek başına incelenmemektedir. Dil Gelişimi birçok gelişim alanıyla paralellik göstermektedir.  Ailede gecikmiş konuşma öyküsünün olması ya da çocuğun çok sık televizyon , tablete maruz kalmış olması, çocuğun yeterli uyaran almamış olması dil gelişimin gecikmesine neden olmaktadır.Çocukların konuşmasını değerlendirirken gelişim öyküsünü bilmek bu aşamada çok önem göstermektedir.

Gelişimin nasıl sıra izlediğine değinecek olursak, yeni doğan bebeğin ilk aylarında çıkardığı ağlama , gülme , hapşırma tepkileri  bebeklerin ilk sesleridir. İlerleyen günlerde bu ağlama farklılaşarak bebek ihtiyacı doğrultusunda bu sesleri özel olarak kullanmaya başlar. Bu noktada ilk karşılıklı etkileşim başlamıştır ve bunu ikinci aydan itibaren ‘gülme’ takip etmektedir. Yine 2.aylarda bebeklerde agulamalar görülerek dil gelişimini devam ettirmektedir.

4 – 6. Aylardan itibaren ünlü ve ünsüz ses sayısında artışlar gözlemlenebilir. 7-10.aydan itibaren ise bebekler artık belirli heceleri üretmeye başlamaktadır. Örneğin ; ba-ba-ba , ma-ma-ma gibi.

12-18. aylardan sonra bebekler ilk anlamlı sözcüklerini üretmeye başlamaktadır. Bu sözcüklerin sayısı çocukların yaş ve cinsiyetine göre farklılık göstermektedir. Yine örnek verecek olursak, kız çocuklar 18 kelime kullanabiliyorsa erkek çocuklarda daha az anlamlı sözcük sayısı görülebilir.

18-24. aylarda daha anlamlı ve iki kelimeli cümleler oluşmaya başlamıştır. Bu dönemde çocuk ; anne mama , baba top gibi daha amaca yönelik cümleler kurmaya başlar.

24-30. aylarda çocuklarda ben merkezcil davranışlar çok fazla artış göstermektedir. Çocuklar bu dönemde artık isteklerini 3-4 kelimeli cümlelerle ifade etmeye başlamaktadırlar.

3-4 yaşlarında çocuklar artık bebeklik döneminden çıkmıştır ve daha anlaşılır cümleler kurmaya başlamışlardır. Şarkı ve tekerleme söyleyip , sözel ifade üretebilirler.

4-5’li yaşlarda neden , nasıl , ne için gibi soru sözcükleriyle olayları anlamaya çalışmaktadırlar.

5-6’lı yaşlarda kelime dağarcığı ailenin ve akranlarının etkisiyle fazlaca artış göstermiştir. Bu dönemde çocuklar basit bir öyküyü bize anlatabilirler.  Gelişme, yaşamın ilk 5 yılında en hızlı olduğu için çocukları bu dönemde doğru biçimde desteklemek çok önemlidir. Herhangi bir sorun karşısında uzman ve terapistlerden yardım almanız bu dönemde faydalı olacaktır.

Kaynakça :

Topbaş , S. (2004). Çocukta Dil ve  Kavram Gelişimi . Eskişehir : Anadolu üniversitesi Yayını

Dil Gelişimi – Mesleki Eğitim ve Öğretim Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi Kitapcığı – T.C Milli Eğitim Bakanlığı